W 1999 roku Zarząd Główny Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, czcząc pamięć wybitnego człowieka gór, prozaika i poety, wieloletniego redaktora naczelnego „Wierchów”, a także czołowego działacza PTT i PTTK − Władysława Krygowskiego, ustanowił nagrodę literacką Jego imienia. Przyznawana jest ona corocznie osobom szczególnie zasłużonym dla polskiej kultury na polu szeroko rozumianego piśmiennictwa górskiego. Na mocy udzielonej w tym zakresie delegacji funkcję jury nagrody sprawuje Komitet Redakcyjny „Wierchów”. Postanowił on przyznać Nagrodę Literacką im. Władysława Krygowskiego za rok 2010 Redaktorowi

 

ROMANOWI HENNELOWI

 

zasłużonemu edytorowi tych twórców polskiej literatury, którzy obraz polskich gór wynieśli na wyżyny sztuki pisarskiej, wydawcy wybitnych dzieł naukowych o charakterze historycznoliterackim poświęconych problematyce gór, autorowi antologii ważnych tekstów ukazujących miejsce Tatr w polskiej kulturze, autorowi wielu opracowań historycznoliterackich odnoszących się do najwybitniejszych dzieł literatury górskiej w Polsce, współinicjatorowi i redaktorowi znakomitej „Serii Tatrzańskiej” w Wydawnictwie Literackim, wreszcie artyście malarzowi, który w swej twórczości plastycznej wiele miejsca poświęcił krajobrazowi górskiemu.

         Laureat urodził się 11 kwietnia 1927 r. w Zabierzowie pod Krakowem, ale od niemowlęctwa mieszka w Krakowie i w mieście pod Wawelem przeszedł wszelkie etapy edukacji i pracy zawodowej. Naukę gimnazjalną rozpoczął jesienią 1943 r. na tajnych kompletach. Kontynuował ją po wyzwoleniu i zakończył maturą typu humanistycznego w 1947 r. w Gimnazjum i Liceum im. Króla Jana Sobieskiego. Następnie rozpoczął studia na Wydziale Filologii Polskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego, które ukończył w 1952 r., napisawszy pod kierunkiem prof. Juliusza Kleinera pracę magisterską zatytułowaną Na „Skalnym Podhalu” Tetmajera jako przykład epiki narracyjnej. Praca ta nie była jednak pierwszym kontaktem Romana Hennela z tematyką tatrzańsko-podhalańską, a raczej efektem już wcześniej połkniętego bakcyla gór. Z Zakopanem i Tatrami zetknął się bowiem po raz pierwszy w wieku pięciu lat, kiedy przyjechał pod Giewont ze swoją matką. Pierwszą swoją wycieczkę tatrzańską (na Kasprowy i do Doliny Stawów Gąsienicowych) odbył jednak dopiero w 1938 r., w towarzystwie mamy i cioci. Owe dziecięce spotkania z Tatrami i góralszczyzną zapewne przygotowały glebę pod Jego późniejsze zainteresowania górami, ale tak naprawdę − jak sam wspomina − bodźcem najistotniejszym stała się lektura lwowskiego wydania Na przełęczy Stanisława Witkiewicza, podsunięta Mu w 1944 r. przez prof. Jadwigę Klimaszewską, jego nauczycielkę geografii na tajnych kompletach.

         Początek kontaktów edytorskich Romana Hennela z literaturą tatrzańsko-zakopiańską datować można na rok 1952, kiedy to opublikował na łamach 21. tomu „Wierchów” dogłębne, szczegółowe recenzje z wydanych w poprzednich latach dzieł Stanisława Witkiewicza i Kazimierza Przerwy Tetmajera. W roku następnym podjął pracę w Wydawnictwie Literackim, prowadzonym wtedy przez Aleksandra Słapę, również wielkiego miłośnika Tatr i Podhala, i niemal zaraz namówił go do wydania Na Skalnym Podhalu Tetmajera (Kraków 1955). Hennel opracował wówczas krytycznie tekst dzieła, przypisy oraz słowniczek gwarowy. Edycja ta miała potem jeszcze wiele wydań. W owym czasie pod redaktorskiej ręki Hennela wyszło też powojenne wydanie Ludzi z gór Tadeusza Malickiego (Kraków 1959). Później, w jego opracowaniu i z jego komentarzami, ukazało się także wydanie Tetmajerowej Legendy Tatr (Kraków 1961). Po kilku latach powrócił do korzeni swego oczarowania literaturą tatrzańską i − również z Jego inicjatywy − Wydawnictwo Literackie wydało dwa tomy Pism tatrzańskich Witkiewicza (Kraków 1963), z obszernym życiorysem artysty, akrybicznymi komentarzami i ze słowniczkiem gwary podhalańskiej − opracowanymi przez Romana Hennela. To Jego opracowanie weszło potem – jako tom III (cz. 1 i 2) – do edycji Pism zebranych Witkiewicza (Kraków 1970).

         W Wydawnictwie Literackim Roman Hennel zajmował się jednak nie tylko edycją klasyków literatury tatrzańskiej, ale także współpracował twórczo z uczonymi i literatami (m. in. z Tadeuszem Staichem), którzy przedmiotem swych dociekań uczynili tę właśnie literaturę. On to sprawował pieczę edytorską nad książkami Jacka Kolbuszewskiego czy Jana Majdy, pierwszymi w dziejach polskiego literaturoznawstwa, tak obszernymi syntezami naukowymi ujmującymi dzieje literatury tatrzańskiej na tle całokształtu naszej literatury. Jak zaś to czynił, niech świadczą wyrazy podziękowań prof. Kolbuszewskiego pomieszczone we wstępie do jego książki Tatry w literaturze polskiej 1805−1939 (Kraków 1982). „Słowa natomiast szczególnej podzięki − pisał uczony − kieruję pod adresem red. Romana Hennela, który opiekował się najpierw Obrazem Tatr w literaturze polskiej XIX wieku, później zaś swe kompetencje edytora i znawcy problematyki tatrzańskiej, nie szczędząc czasu i starań, zechciał wykorzystać przy pracy nad niniejszym tekstem. Jego wnikliwym uwagom i życzliwym radom zwdzięcza autor tych słów niemało, Jego sugestie zaś miały wpływ na sprecyzowanie szeregu niełatwych kwestii”.

         Pieczołowitą opiekę edytorską zawdzięczają Romanowi Hennelowi także dwutomowe Pisma podhalańskie Juliusza Zborowskiego (Kraków 1972) oraz inne ważne dla wiedzy o roli Tatr i Zakopanego w kulturze polskiej dzieło, mianowicie Listy o stylu zakopiańskim 1892−1912. Wokół Stanisława Witkiewicza (Kraków 1979), w opracowaniu Michała Jagiełły. Pod Hennelową redakcją ukazała się również znakomita antologia Michała Jagiełły i Jacka Woźniakowskiego Tatry w poezji i sztuce polskiej (Kraków 1975).

         Jak już wspomniano, Roman Hennel należy do współinicjatorów znakomitej „Serii Tatrzańskiej”, publikowanej przez Wydawnictwo Literackie w latach 1976−1998, w której uprzystępnione zostały ważne pozycje dawnej literatury tatrzańskiej oraz kilka całkowicie nowych opracowań − w sumie ponad dwadzieścia tytułów. Wśród tych ostatnich, co warto w tym miejscu odnotować, znalazły się wszystkie, obejmujące górską prozę, książki Władysława Krygowskiego, patrona Nagrody (Góry i doliny po mojemu − 1977, W litworowych i piarżystych kolebach − 1982, Wspinaczka po tęczy − 1986, Góry mojego życia − 1987). Wiekszość dzieł wydanych w tej serii, w tym owe wspomniane książki Krygowskiego, zawdzięcza swój byt właśnie Romanowi Hennelowi.

         Jako edytor udzielał się On społecznie także w Oficynie Podhalańskiej Związku Podhalan, działającej w Krakowie w latach 1989−2000, w której przewodniczył kolegium redakcyjnemu oraz zredagował szereg wydanych przez nią pozycji.

Na niwie górskiego piśmiennictwa Laureat dał się wreszcie poznać jako antologista i autor własnych tekstów. Jego dziełem są dwie, znakomicie opracowane antologie, zbierające w całość teksty dotąd rozproszone po różnych wydawnictwach, przez co trudno dostępne, mianowicie Tatrami urzeczeni. Dawna turystyka w słowie i obrazie (Warszawa 1979) oraz Kpiarze pod Giewontem (Warszawa 1987). Ta druga antologia oraz satyryczno-humorystyczne opowiadania zebrane, pod pseudonimem Romuald Lenech, w Jego książce Co rozum to przyszłość (Katowice 1981), czy też rozsiane po różnych czasopismach codziennych i literackich (od 1964 r.), dokumentują drugie − obok literatury poważnej − „skrzydło” temperamentu twórczego Romana Hennela.

         Jego górskie teksty publikowane były na łamach „Kameny”, „Wierchów”, „Hal i Dziedzin” oraz innych periodyków.

         Choć nie należy to do pól aktywności, za które przyznawana jest Nagroda Literacka im. Władysława Krygowskiego, przecież jednak wypada w tym miejscu wspomnieć o jeszcze jednej dziedzinie zainteresowań twórczych Romana Hennela, w której także daje wyraz swojej fascynacji górami, mianowicie o Jego twórczości plastycznej. O tym, że jest ona doceniana, dowodnie świadczą liczne wystawy jego malarstwa w Polsce, m.in. w Zakopanem (kilkakrotnie), oraz za granicą − w Tatrzańskiej Łomnicy i w Starym Smokowcu.

         Jako kompetentny edytor odegrał Roman Hennel znaczną rolę w twórczym kreowaniu piśmiennictwa górskiego w polskim życiu wydawniczym i wysoka ocena tej Jego działalności i zasług na tym polu legła u podstaw decyzji o przyznaniu Mu Nagrody Literackiej im. Władysława Krygowskiego.