Dr Zbigniew Moździerz

chemik, mykolog, konserwator zabytków architektury, historyk sztuki, długoletni i zasłużony pracownik Muzeum Tatrzańskiego im. Dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem. Jego to właśnie Komitet Redakcyjny „Wierchów” postanowił uhonorować Nagrodą Literacką im. Władysława Krygowskiego za rok 2014.

Twórczość naukowa i pisarska Doktora Moździerza od dawna koncentruje się na tematyce sztuki, zabytków i związanych z nimi problemów konserwatorskich w regionie Tatr i polskiego Podtatrza. Bibliografia Jego publikacji liczy ponad 120 pozycji i obejmuje książki oraz artykuły publikowane na łamach licznych periodyków specjalistycznych, także popularnonaukowych i prasy.

Laureat urodził się z dala od gór, ale od dzieciństwa związany jest z Zakopanem i tam też zyskał wykształcenie podstawowe i średnie. Ukończył następnie Uniwersytet Jagielloński, po kilku zaś latach studia podyplomowe w zakresie konserwacji zabytków na Politechnice Warszawskiej. Od zakończenia studiów związany jest zawodowo z Zakopanem, gdzie początkowo pracował jako nauczyciel i pełniący obowiązki dyrektora w Liceum Sztuk Plastycznych im. A. Kenara. Od 1976 r. aż po chwilę obecną pracuje w Muzeum Tatrzańskim im. Tytusa Chałubińskiego (zrazu jako asystent, potem adiunkt, kustosz, wreszcie starszy kustosz), w którym aktualnie pełni funkcję kierownika Działu Ochrony Zabytków. W roku 2005 na podstawie pracy Dom „Pod Jedlami” Pawlikowskich uzyskał w Instytucie Sztuki PAN tytuł doktora historii sztuki.

Jego działalność pisarska związana z problematyką kulturowo-historyczną Podtatrza i Tatr rozpoczęła się w 1984 r. od, napisanego wspólnie z Teresą Jabłońską, skromnego folderu opisującego tzw. Zagrodę Korkoszów w Czarnej Górze na Polskim Spiszu. Później przyszły następne teksty, związane z podtatrzańskimi zabytkami i muzealnictwem, publikowane na łamach „Rocznika Podhalańskiego”, „Wierchów”, „Spotkań z Zabytkami”, „Tygodnika Podhalańskiego”, „Wiedzy i Życia”, „Muzealnictwa”, „Gór − Literatury − Kultury”, „Tek Krakowskich”, „Biuletynu Instytutu Odlewnictwa”, „Pamiętnika PTT”, „Małopolskich Studiów Regionalnych”, „Almanachu Nowotarskiego”, „Tatr TPN” oraz innych periodyków.

Opracowania pochodzące spod Jego pióra publikowane były w tomach mieszczących plony rozmaitych sympozjonów i konferencji naukowych, a także w innych zbiorowych wydawnictwach, że dla przykładu wymienimy tu takie tytuły, jak: Spór o Morskie Oko (Zakopane 1993), Ochrona Tatr w obliczu zagrożeń (Zakopane 1993), Regionalizm − Regiony − Podhale (Zakopane 1995), Skanseny po latach − założenia a realizacja (Nowy Sącz 1996); Stanisław Witkiewicz − człowiek, artysta, myśliciel (Zakopane 1997), Kultura a natura (Kraków − Zakopane 1997), 150 lat organizacji parafialnej w Zakopanem (1847-1997) (Zakopane 1998), Księga pamiątkowa w 70. rocznicę urodzin profesora Janusza Bogdanowskiego (Kraków 2000); Drewniane budownictwo sakralne w górach (Kraków 2001), Vernacular art in Central Europe (Kraków 2002); Sto lat krzyża na Giewoncie (Zakopane 2001), Ochrona dóbr kultury i historycznego związku człowieka z przyrodą w parkach narodowych (Ojców 2003), Małopolskie muzea na wolnym powietrzu. Architektura drewniana (Kraków 2008) i inne.

Laureat ma wreszcie na swym koncie pisarskim niemałą ilość indywidualnych książek, wśród nich zaś następujące: „Koliba”, pierwszy dom w stylu zakopiańskim (wspólnie z Teresą Jabłońską − Zakopane 1994), Dom „Pod Jedlami” Pawlikowskich (Zakopane 2003), Pomnik doktora Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem (Zakopane 2003), Gmach Muzeum Tatrzańskiego (Zakopane 2005), Kościół Najświętszej Rodziny w Zakopanem (Zakopane 2006) i in. Są to pierwsze, szczegółowe, w pełni monograficzne opracowania tych zabytkowych obiektów, od lat podziwianych przez turystów odwiedzających miasto pod Giewontem.

Ostatnią i bodaj najważniejszą w dotychczasowym Jego dorobku pisarskim i naukowym jest książka Architektura i rozwój przestrzenny Zakopanego 1600-2013, będąca efektem czterdziestoletnich poszukiwań i kwerend, dzięki którym udało Mu się zgromadzić obszerną bazę źródłową pozwalającą na wszechstronne i rzetelne opracowanie tej cennej syntezy.

W swym pisarstwie Zbigniew Moździerz poświęcił wiele uwagi także wybitnym twórcom, omawiając nie tylko ich rolę w kreowaniu oblicza zakopiańskiej architektury, ale również ujawniając nieznane dotąd lub mało znane szczegóły ich biografii oraz proweniencję lansowanych przez nich idei. Dla przykładu wymienimy tu niektóre Jego prace: Stanisława Witkiewicza klucz do stylu narodowego („Góry − Literatura − Kultura”, 1996), Franciszek Kotoński − zakopiański architekt i budowniczy („Rocznik Podhalański”, 2002), Lata syberyjskie Stanisława Witkiewicza i ich wpływ na późniejszy dorobek twórczy, [w:] Polacy w nauce i kulturze Tomska oraz Zachodniej Syberii, Wrocław 2008, Jan Kasprowicz i styl zakopiański („Góry − Literatura − Kultura”, 2014).

Wspomnieć wreszcie trzeba o Jego pisarstwie popularyzującym problematykę zabytków na polskim Podtatrzu. Jest autorem bądź współautorem książek o charakterze przewodnikowym, takich jak: Niebieskim szlakiem zabytków „muzeum przestrzennego” (Zakopane 2001), Zakopane młodopolskie (Kraków 2010), Szlak Zamoyskiego (wspólnie z Jerzym M. Roszkowskim − Zakopane 2013) i Szlak stylu zakopiańskiego. Przewodnik (Zakopane 2014).

Jest też autorem kilku rozdziałów w pionierskim dziele Tatry i Podtatrze. Monografia dla szkół adresowanym do uczniów szkół na polskim Podtatrzu (Zakopane 2000, II wyd. Zakopane 2004).

Zaprezentowany tu wybór tytułów Jego prac, przykładowo tylko wymienionych, z jednej strony wskazuje na konsekwencję i jednokierunkowość zainteresowań badawczych i pisarskich Autora, geograficznie rzecz biorąc, prawie wyłącznie ograniczającego się do obszaru Tatr i Podtatrza, z drugiej zaś − w ramach tej jednokierunkowości − dowodnie ukazuje wielką różnorodność tematyczną Jego pisarstwa, cechującego się nadto akrybią zawsze opartą na szczegółowej kwerendzie i rzetelnym wnioskowaniu.

Ten prawdziwie wielki dorobek publikacyjny Doktora Zbigniewa Moździerza i wspomniane zalety Jego pisarstwa stały się dla Komitetu Redakcyjnego „Wierchów” podstawą rekomendowania Go do Nagrody Literackiej im. Władysława Krygowskiego za rok 2014.