Władysław Sosna

            Przesłaniem Nagrody Literackiej im. Władysława Krygowskiego, ustanowionej w 1999 roku przez Zarząd Główny Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego z inicjatywy Komisji Turystyki Górskiej tegoż Zarządu, jest upamiętnienie postaci wieloletniego redaktora naczelnego „Wierchów” i wybitnego pisarza górskiego, poprzez honorowanie osób, które swoją działalnością na polu szeroko rozumianego pisarstwa o ziemiach górskich przyczyniły się do rozwoju i popularyzacji wiedzy o nich, przez to zaś do ukazania roli i miejsca gór w historii i kulturze. Zgodnie z wolą fundatora nagrody funkcję jej jury pełni Komitet Redakcyjny „Wierchów”.

Pisarska twórczość Władysława Krygowskiego charakteryzowała się wszechstronnością gatunkową i merytoryczną, obejmowała literaturę piękną, piśmiennictwo naukowe oraz popularyzujące nasze góry. To ostatnie zwłaszcza najdobitniej manifestowało się w dziedzinie górskiego przewodniko-pisarstwa. Do tej rozległej palety twórczej Patrona nagrody nawiązuje udatnie w swoim całokształcie pisarstwo

 

WŁADYSŁAWA SOSNY

 

od przeszło półwiecza rzetelnie, z pietyzmem i akrybią, z autopsyjną znajomością terenu, opisującego umiłowaną przez siebie swoją małą ojczyznę − region Ziemi Cieszyńskiej i Beskidu Śląskiego. Jego to właśnie Komitet Redakcyjny „Wierchów” postanowił nominować do Nagrody Literackiej im. Władysława Krygowskiego za rok 2015.

Laureat urodził się w Cieszynie w 1933 roku w rodzinie Karola Sosny – ślusarza narzędziowego i zawodowego strażaka, oraz Wiktorii Pająk – gospodyni domowej. W 1952 r. zyskał kwalifikacje technika mechanika z zakresu obróbki skrawaniem, zdawszy maturę w cieszyńskim Technikum Mechaniczno-Elektrycznym. Po studiach na Wydziale Mechaniczno-Technologicznym Politechniki Śląskiej w Gliwicach, które odbył w latach 1953-1957, uzyskał dyplom inżyniera mechanika o specjalności obrabiarki, narzędzia i technologia budowy maszyn. W roku 1958 podjął pracę zawodową w Fabryce Maszyn Elektrycznych CELMA w Cieszynie, początkowo na stanowisku samodzielnego technologa, potem kierownika Sekcji Technologicznej Produkcji Specjalnej. Po paru latach, pracując nadal w tym zakładzie, podjął równolegle działalność pedagogiczno-dydaktyczną jako dochodzący nauczyciel w swoim macierzystym technikum, a począwszy od roku 1970 poświęcił się pracy nauczycielskiej całkowicie, prowadząc zajęcia w zakresie swoich specjalności zawodowych.

Władysława Sosnę od młodości fascynowało piękno i historia rodzinnego regionu, pociągała turystyka górska i kolarska. Już w 1952 roku został członkiem Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, a podczas studiów na Politechnice Śląskiej rozpoczął swoją owocną, długoletnią, społeczną działalność w Towarzystwie na niwie organizacyjnej. W latach studiów uzyskał szereg uprawnień turystycznych (przewodnika beskidzkiego, później instruktora przewodnictwa, przodownika turystyki górskiej oraz kolarskiej). Wiedzę i praktykę turystyczną wykorzystywał także jako nauczyciel, organizując dla uczniów wycieczki, zawsze z bogatym programem krajoznawczym.

            Od 1983 roku działał społecznie na forum Macierzy Ziemi Cieszyńskiej, wszedł w skład jej władz, m.in. w latach 1999-2005 pełnił funkcję wiceprezesa do spraw wydawniczych. W 1989 roku przyjął obowiązki prezesa Oddziału Polskiego Towarzystwa Ewangelickiego w Cieszynie i pełni je owocnie po chwilę obecną.

Od ponad pół stulecia Laureat łączy swoje umiłowanie rodzinnej ziemi, beskidzkich groni − i nie tylko nich − z działalnością pisarską i redakcyjną. Jego dorobek na tej niwie jest prawdziwie bogaty.

Jako krajoznawca zadebiutował już w 1959 roku publikacjami w lokalnym „Biuletynie Koła PTTK przy CZWSE M2” (Cieszyńskie Zakłady Wytwórcze Silników Elektrycznych − Zakład M2), oraz rok później już w piśmie o zasięgu ogólnopolskim, mianowicie w „Turyście”. W kolejnych latach wzbogacał swoimi tekstami łamy takich periodyków, jak m.in.: „Poznaj Swój Kraj”, „Gościniec”, „Prace Baraniogórskie”, „Kalendarz Cieszyński”, „Śląski Labirynt Krajoznawczy”, „Na Szlaku”, „Pamiętnik Cieszyński”, „Kalendarz Ewangelicki”, „Śląsk”, „Dziennik Zachodni”, „Gazeta Ewangelicka”, „Głos Ziemi Cieszyńskiej”, „Pamiętnik Ustroński”, „Przegląd Ewangelicki”, „Głos Ludu”, „Gazeta Górska” i „Wierchy”, że wymienimy tu tylko te bardziej powszechnie znane tytuły.

Ostrogi przewodnikopisarza zdobywał, publikując swoje opracowania w wydawnictwie Beskid Śląski. Opis − Informator − Krótki przewodnik turystyczny (Katowice 1960; II wyd. pt. Beskid Śląski. Informator turystyczny i krótki przewodnik z mapą szlaków, Katowice 1969). Potem na warsztat trafiły już Jego przewodniki indywidualne, jak np.: Ziemia Cieszyńska. Przewodnik turystyczno-krajoznawczy (Katowice 1974 − napisany wspólnie z żoną Emilią)), Cieszyn. Przewodnik (Warszawa 1974), Ustroń, Wisła, Szczyrk i okolice (Warszawa 1977, 1988 − we współautorstwie z Andrzejem Sikorą), Wisła. Miasto u stóp Baraniej Góry (Bielsko-Biała 1990 − wspólnie z Janem Kropem), Dookoła Beskidu Śląskiego (Katowice 1992), Cieszyn. Przewodnik krajoznawczy (Cieszyn 1993, 2005), Ziemia Cieszyńska zaprasza. Mały przewodnik turystyczno-gospodarczy (Cieszyn 1993), Przez góry i przełęcze Beskidu Śląskiego (Katowice 1996), Szlakiem pamiątek ewangelików cieszyńskich (Cieszyn 2009, także w języku angielskim i niemieckim), Kościół Jezusowy w Cieszynie. (Mały przewodnik) (Cieszyn 2010) oraz Cieszyn. A guide for the reflektive tourist (Cieszyn 2010).

W swoim dorobku autorskim Laureat posiada też albumy krajoznawcze, takie jak: Cieszyn (Warszawa 1982 − w serii „Barbakan”), Cieszyn w fotografii (Cieszyn 1996, 1997, 2001), Ziemia Cieszyńska w obiektywie (Cieszyn 1998, 2000), Kościół Jezusowy w Cieszynie (Cieszyn 2010).

Pisarstwo Władysława Sosny wszakże nie ogranicza się tylko do literatury przewodnikowej, jest On bowiem także autorem szeregu innych, źródłowych opracowań o charakterze historycznym i etnograficznym dotyczących regionu Śląska Cieszyńskiego. W znacznej mierze, choć nie tylko, podejmuje w nich bliską Mu duchowo tematykę dziejów kościoła ewangelickiego oraz działalności wybitnych jego członków na tym obszarze. Wśród książek poświęconych tym motywom są m. in. następujące tytuły: Historia parafii ewnagelicko-augsburskiej w Golasowicach (Cieszyn 1993), Kartki z dziejów Kościoła Jezusowego i polskich ewangelików w Cieszynie (Cieszyn 1999), Cieniom ludzi zacnych pochowanych na Cmentarzu Ewangelickim przy ul. Bielskiej w Cieszynie i na innych nekropoliach (Cieszyn 2009, II wyd. uaktualnione, pt. Wędrówka wśród mogił, Cieszyn 2010), 25 lat Oddziału Polskiego Towarzystwa Ewangelickiego w Cieszynie. Pamiętnik (Cieszyn 2010) i wreszcie arcyciekawy, obszerny tom Barwy luteranizmu na Śląsku Cieszyńskim (Katowice 2015), mieszczący obszerny wybór prac Laureata pisanych w różnym czasie i rozproszonych po wielu rozmaitych wydawnictwach. Nie trzeba dodawać, iż wymienione tu tytuły to także potężny ładunek wiedzy krajoznawczej.

W swoich pracach historycznych Władysław Sosna wiele uwagi poświęcił też dziejom turystyki na Śląsku Cieszyńskim. Pisał na ten temat m. in. na łamach „Śląskiego Labiryntu Krajoznawczego” (Początki turystyki a tożsamość narodowa na Śląsku Cieszyńskim − 1989), „Prac Baraniogórskich” (Z dziejów poznania Baraniej Góry i źródeł Wisły − 1989), tomu zbiorowego wydanego na 400-lecie miejscowości Wisła (Sondowanie początków turystyki u źródeł Wisły w Beskidzie Śląskim − 1993), „Kalendarza Cieszyńskiego” (Turystyczne zasługi Jana Galicza − 1999, Na szlaku pierwszych prezesów cieszyńskiego PTT − 2000), monografii Śląska Cieszyńskiego (Wokół polskiej turystyki na Śląsku Cieszyńskim − 2000), jak również „Wierchów” (Zanim powstało Polskie Towarzystwo Turystyczne „Beskid” w Cieszynie − 2008).

Wypada wreszcie wspomnieć o Jego edytorsko-redaktorskich zasługach na polu rozwoju piśmiennictwa górskiego. Pod Jego naczelną redakcją ukazały się m. in.: almanach Od PTT do PTTK na Ziemi Cieszyńskiej, wydany w rocznicę 75-lecia polskiej turystyki na tym terenie (Cieszyn 1985) oraz monografie: Śląsk Cieszyński. Geografia i przyroda (Cieszyn 1997), a także Śląsk Cieszyński. Środowisko naturalne. Zarys dziejów. Zarys kultury materialnej (Cieszyn 2001). Zredagował również ważne dzieła memuarystyczne Jana Wantuły (Cieszyn 2003), ks. Jana Pindóra (Cieszyn 2009), ks. Andrzeja Buzka (Cieszyn 2009) oraz inne pozycje. Z Jego inicjatywy i pod Jego redakcją wydano także szereg reprintów dzieł fundamentalnych dla poznania regionu cieszyńskiego, m. in. Pamiętniki Pawła Stalmacha (Cieszyn 1991) czy Przewodnik po Śląsku Cieszyńskim ks. Antoniego Macoszka (Cieszyn 2001).

Wymienione tytuły przytoczone zostały − rzecz jasna − tylko przykładowo, albowiem pełna bibliografia zarówno autorskich publikacji Władysława Sosny, jak i Jego prac redakcyjnych liczy bez mała 400 pozycji i trudno byłoby ją tu w całości prezentować, niemniej dają one pogląd na wielkość i wielostronność pisarskiego dzieła Laureata, będącego emanacją Jego życiowej postawy wynikającej − jak celnie zauważył Jan Szturc − „nie z życiowego pragmatyzmu, ale z emocjonalnego pojmowania świata i otaczającej rzeczywistości”*.

Ilość i wysoki poziom merytoryczny pisarskich dokonań Władysława Sosny, wciąż twórczo aktywnego mimo zaawansowanego wieku, inżyniera, ale i wybitnego humanisty ceniącego wielkie wartości kultury, są racją, dla której Komitet Redakcyjny „Wierchów” postanowił uhonorować Go Nagrodą Literacką im. Władysława Krygowskiego za rok 2015.

 

Redakcja

 

* J. Szturc, Władysław Sosna − publicysta z korzeniami, [w:] W. Sosna, Barwy luteranizmu na Śląsku Cieszyńskim. Wybór prac, Katowice 2015, s. 14.