Małgorzata i Jan Kiełkowscy wybitnie zasłużeni w dziedzinie opisania gór świata, autorom przewodników, a przede wszystkim inicjatorzy, redaktorzy i współautorzy, a faktycznie, w przeważającej części, autorzy Wielkiej encyklopedii gór i alpinizmu, dzieła − w takim, jak powstało, wymiarze − nie mającego precedensu w światowym piśmiennictwie górskim.

            Laureaci, choć oboje urodzeni z dala od gór, ulegli fascynacji nimi już w swoich latach szkolnych i ta Ich fascynacja trwa po chwilę obecną, owocując − z pożytkiem dla innych − wieloma osiągnięciami o charakterze pisarsko-redakcyjno-wydawniczym.

            Oboje mają poważne osiągnięcia eksploracyjne w górach Polski i świata. Małgorzata Kiełkowska wspinała się w Tatrach od 1962 r. latem i zimą. Jan Kiełkowski zaczął swoją karierę wspinaczkową rok później. W Tatrach dokonał ponad 40 wejść nowymi drogami, należącymi w owych latach do najtrudniejszych. Oboje uprawiali wspinaczkę na Kaukazie, w górach Bałkanów, Maroka, Hiszpanii, Turcji i Skandynawii, także w Alpach. Brali udział w wyprawach w Hindukusz (1976), Himalaje (1979) i Andy (1981). Jan Kiełkowski uczestniczył też w wyprawach w Pamir i Pamiro-Ałaj (1970). Nadto, jako geolog, dokumentował złoża węgla kamiennego w Andach Peruwiańskich, przy okazji dokonując wejść na ponad 30 pięciotysięcznych szczytów (1972-1973).

            Tak bogate, autopsyjne doświadczenie górskie Obojga Laureatów legło u podstaw Ich aktywności pisarsko-wydawniczej. Swoją działalność na tej niwie rozpoczęli w 1977 r. publikowaniem przewodników wspinaczkowych w serii „Skałki Jury Krakowsko-Częstochowskiej”, których dotąd ukazało się jedenaście.

Lata osiemdziesiąte i dziewięćdziesiąte zaowocowały z kolei alpinistycznymi, monograficznymi przewodnikami po Himalajach, Karakorum i Andach, napisanymi przez Jana Kiełkowskiego, opublikowanymi w języku polskim i niemieckim. Część z nich, wydana w języku angielskim, tworzy serię „Mountaineering Monograph”.

Jan Kiełkowski ma też na swoim koncie przewodnik po ferratach Dolomitów (1994), oraz przewodnik wspinaczkowy po Szczelińcu Wielkim (1998, we współautorstwie z Waldemarem Podhajnym).

W 1997 rozpoczął wydawanie serii przewodnikowych monografii taternickich, które, co należy zaakcentować, są bogato nasycone treścią historyczną, przynosząc niekiedy nowe ustalenia na temat dziejów taternickiej eksploracji Tatr. Dotąd ukazały się trzy tomy tej serii, mianowicie: Masyw Świnicy (1997), Kościelce (1997) oraz Kozie Wierchy (2013). Przewodniki te, o czym też warto wspomnieć, adresowane są nie tylko do taterników i wspinaczy sportowych, lecz także do turystów i zwykłych miłośników naszych gór najwyższych.

Jest wreszcie Jan Kiełkowski wybitnym znawcą piśmiennictwa górskiego i autorem następujących opracowań bibliograficznych: Polskie książki o Wysokiej Azji (1996), Polskie książki alpinistyczne i wspinaczkowe (1997), Tatrzańskie książki i broszury (1999), Tatrzańskie przewodniki (1997, 1998, 1999). Sporządził też Spis ośmiotysięcznych i siedmiotysięcznych szczytów Ziemi (1998).

W pracach pisarskich i wydawniczych usilnie wspomaga męża Małgorzata Kiełkowska, redagująca jego książki. Jest Ona też redaktorką kilkudziesięciu innych książek o tematyce górskiej oraz serii literatury górskiej „Moje Góry”, wydawanej przez Wydawnictwo EXPLO w Gliwicach. Jednak nie tylko tą, wbrew pozorom, niełatwą i odpowiedzialną pracą redaktorską przyczynia się Małgorzata Kiełkowska do propagowania kultury górskiej rozumianej sensu largo. Nie do przecenienia bowiem jest Jej translatorska rola przy przyswajaniu polskiemu piśmiennictwu współczesnej, światowej literatury górskiej. Od 2000 r. w Jej tłumaczeniach ukazują książki najwybitniejszych, o randze międzynarodowej, pisarzy górskich, że wymienimy tu: Heinricha Harrera (Biały Pająk. Historia północnej ściany Eigeru − 2000, 2013; Powrót do Tybetu − 2009), Reinholda Messnera (Moje życie na krawędzi . Autobiografia w rozmowie z Thomaem Hüetlinem− 2008; Na szczycie. Kobiety na górze − 2012), Dirka von Nayhaußa (Rozmowy na szczycie. Ekstremaliści w górach − 2010), Gabriellę Baumann von Arx (Solo. Solista Ueli Steck − 2012), Alexandra Hubera (Góry we mnie. Wspinaczka na krawędzi − 2012) i Gerlindę Kaltenbrunner i Karin Steinbach (Cała ja. Pasja do ośmiotysięczników − 2012). W druku jest Jej tłumaczenie kolejnej książki Harrera (Przychodzę z epoki kamiennej).

Największym jednak − i, jak wspomniano, nie mającym precedensu w światowym piśmiennictwie górskim − dziełem Obojga Kiełkowskich jest Wielka encyklopedia gór i alpinizmu, której sześć tomów zostało wydanych w latach 2003-2013. Tom I tego dzieła mieści część ogólną, wprowadzającą czytelnika w rozległą, wielodyscyplinarną problematykę wiedzy o górach. Tomy następne (II-V) przynoszą encyklopedyczne opisanie wszystkich rejonów górskich ziemskiego globu. Tom VI poświęcony jest ludziom gór świata. Tom ostatni, mający zawierać suplement, słownik oraz indeks, znajduje się w przygotowaniu.

O ogromie tego przedsięwzięcia autorskiego i redaktorskiego dobitnie świadczą choćby liczby charakteryzujące fizyczną wielkość dzieła Kiełkowskich. Jak dotąd, liczy ono ponad 22 200 haseł, ponad 800 map, kilka tysięcy ilustracji, a wszystko to na blisko 4400 stronach druku. Dane te, aczkolwiek rzeczywiście imponujące, nie mówią jednak nic o wartości merytorycznej Wielkiej encyklopedii gór i alpinizmu, tę zaś należy ocenić bardzo wysoko, bowiem akrybicznie opracowane hasła zostały oparte na bogatym piśmiennictwie światowym, a nadto do ich opracowania Redaktorzy dzieła zaprosili wybitnych znawców problematyki górskiej zarówno z Polski, jak i zagranicy.

Charakteryzując Ich działalność encyklopedyczną wypada również wspomnieć o tym, iż to właśnie dzięki Nim został wzbogacony o polskie akcenty popularny Leksykon alpinizmu, autorstwa Sylvaina Jouty’ego i Huberta Odiera (2007), do którego opracowali 100 haseł.

Te, zaledwie tu zarysowane, a prawdziwie imponujące dokonania Małgorzaty i Jana Kiełkowskich na polu piśmiennictwa górskiego były dla Komitetu Redakcyjnego „Wierchów” wystarczającą przesłanką w powzięciu decyzji o uhonorowaniu Obojga Nagrodą Literacką im. Władysława Krygowskiego.

 

Redakcja